De reis en de stad

foto
We hebben de reis overleefd en zijn ongedeerd aangekomen in ons hostel. Waar in het begin een cultuurshock uit leek te blijven, begonnen ons na enkele uren toch wel dingen op te vallen.

Het aantal leegstaande huizen is groot. Veel huizen bestaan slechts nog uit een (soms kapotte) deur en een muur waarin die deur vastzit. Huizen zijn vervallen en in bijzonder slechte kwaliteit, maar staan nog wel te koop. Daarnaast worden vele vervallen woningen nog gewoon bewoond. Ook komt het voor dat, als er eenmaal een huis gesloopt is, gewoon het buurhuis nog blijft staan.

foto (2)
Het tweede dat ons opviel is de enorme hoeveelheid joggers. Waar Italië scootertjes heeft, heeft Porto joggers. Ze zijn overal, op straat, op het strand, op de pier. Gewoon, een opvallende observatie.

Ook opvallend is de monding van de rivier de Douro, die door de stad stroomt. Je zou verwachten dat de grote rivier zou overstromen met bootjes vol toeristen. Ook het strand is angstaanjagend leeg. Als het dit weer zou zijn in Scheveningen, zouden dagjesmensen vanuit het hele land komen opdagen.

Daarnaast is het niveau van Engels echt ernstig laag. Boven de dertig spreekt niemand ook maar één woord Engels. Onder de dertig wel, maar zelden meer dan enkele woorden. We hebben enkele keren de weg gevraagd, als antwoord kregen we een compleet betoog in het Portugees waar we geen wijs uit konden. De bevolking is overigens wel erg behulpzaam.

foto (4)
De eerste Portugese gewoonte is ons ook aangeleerd. Voor het eten drinkt men een biertje en eet een soort graan, dat je open moet bijten om bij het eetbare te komen. Die gewoonte hebben we meteen de eerste avond toegepast.

Overigens hebben we ook een eigen twitteraccount: volg ons op @ThePortoCrisis.

Vooraf…

Voordat wij naar Porto vertrekken, hebben wij een plan van aanpak opgesteld en de benodigde research gedaan.

Stap 1: bestemming en onderwerp bepalen

Tijdens een stageperiode is het moeilijk om een live vergadering te organiseren waarin de details kunnen worden besproken. Het eerste idee dat uit onze gemeenschappelijke denkkracht ontsproot, was een onderzoek naar de beleving van de drank Port onder jongeren.

Na enkele dagen kwamen we tot de conclusie dat dit onderwerp beter kon. We hebben het onderwerp: ‘verval in Porto’ bedacht, dat gericht is op de verschillen tussen het stadscentrum en de rest van de stad. Het centrum krijgt namelijk miljoenensubsidie omdat het op de UNESCO werelderfgoedlijst staat.

Stap 2: inlezen

Eerdere onderzoeken lezen, wat is er nu eigenlijk aan de hand? Porto blijkt al honderden jaren een enorm economisch centrum te zijn in Portugal, en werd in 2001 Culturele Hoofdstad van Europa. Daarna is het duidelijk bergafwaarts gegaan, de crisis sloeg in als een bom. Werkloosheid liep op en jongeren vertrokken naar Brazilië of elders om hun fortuin te zoeken.

Stap 3: bronnen zoeken

We hebben in Porto verschillende interessante bronnen gevonden die ons verder kunnen helpen:

– The worst tours. Drie werkloze architecten leiden toeristen rond in Porto, de routes die normale gidsen en toeristen niet te zien krijgen. Niemand kent het verval in de stad beter dan zij. We hebben een tour geboekt en een interviewafspraak geregeld.
– Inwoners van de stad. Een Amerikaans echtpaar dat woont in Porto, zij hebben een objectief beeld van de stad en kunnen meer vertellen over de verschillen in levensstijlen tussen Porto en Amerika. Daarnaast hebben we een tweede inwoner die landschapsarchitect is. Zij kan ons alles vertellen over de geschiedenis van de stad en haar tuinen.
– Studenten aan de universiteit. Hier maken we geen afspraak mee, er lopen er standaard tientallen over het terrein.
– Een winkelier die in de ring rond het centrum zijn handeltje heeft. Dat kan een probleem worden, aangezien veel Portugezen geen Engels spreken. Mochten we per toeval een winkelier vinden die de taal wel machtig is, onderwerpen we hem meteen aan een interview.

Stap 4: een planning maken

Wanneer spreken we wie, wat met wie, hoe komen we daar, etcetera? Uitschrijven, uitwerken, en andere plannen bedenken, dat is waar deze stap om draait.

Stap 5: bronnen benaderen

Mailen, bellen, vragen opstellen, en tours boeken. Zodra contactgegevens bekend zijn, is het niet meer moeilijk.

Stap 6: reizen

De uitvoering van het hele project, nu komt het erop aan. Bronnen afgaan, materiaal verzamelen en al de eerste dingen in elkaar draaien.

Stap 7: presenteren en reflecteren

Wat hebben we nu eigenlijk gedaan in Porto? Is alles gelukt, wat ging er mis, wat kan er beter? Maar ook, wat ging er nou eigenlijk echt fantastisch, waar kunnen we trots op zijn? Daar gaat deze stap over. In een presentatie brengen we ons eindproduct aan het licht, maar ook de meer duistere kanten van onze reis.

Uit ons vooronderzoek is het volgende gebleken:

Een verslag op de internationale nieuwswebsite Boiling Frogs over een reis naar Porto laat zien hoe de stad werkelijk is. Op eerste oogopslag ziet de stad er mooi uit; het historisch centrum van Porto wordt immers goed onderhouden. Maar als je iets verder loopt, kom je leegstaande panden met gebroken ramen en huizen met ‘te koop’ borden tegen. In 2011 stonden 12,7% van de huizen in Porto leeg; als je de rest van de gemeente meetelt, is dat 18,8%.

De woningmarkt ligt daarom ook op z’n kop. “Omdat de eigenaren al meer dan een jaar gewacht hebben, vinden ze het niet erg om nog een jaar te wachten zodat de prijzen omhoog gaan”, laat een stadsgids in het verslag weten. Het is te duur voor Portugezen om te investeren in deze huizen vanwege de kosten voor renovatie. Alleen een bank of hotelketen kan dat zich veroorloven, bijvoorbeeld om van de huizen een toeristisch gebouw te maken.

Het is sowieso al moeilijk voor Portugezen om daarin te investeren; de wetgeving bepaalt dat je een speciale vergunning nodig hebt om aan het aanzicht van een woning te werken. Deze vergunning wordt bijna nooit gegeven. Daarom moet je vanuit de binnenkant van het huis werken, waardoor de kosten nog hoger worden.

Door de economische crisis worden veel mensen uit Porto gedreven en gaan zij op het platteland wonen. Hierin worden Portugezen zelfs gestimuleerd; niet alleen is er een onafhankelijk initiatief ontstaan om mensen te helpen aan een stuk land te komen (het ‘Banco de Terras’), maar zelfs de overheid heeft een project gestart met hetzelfde doel (het ‘Bolsa de Terras’). Het lijkt alsof de overheid zich niet zo veel aantrekt van deze ontwikkelingen.

De Minister-Premier van Portugal beantwoorde de onvrede van jonge burgers over het gebrek aan banen in het land met de verklaring dat ze maar in een ander land werk moeten zoeken. Veel Portugezen vinden daarom dat de overheid het al heeft opgegeven om het land te herstellen. Het mag daarom ook best gezegd worden dat niet alleen Porto aan het veranderen is een spookstad, maar een zelfde ontwikkeling vind ook plaats in Lissabon, aldus een van onze bronnen, landschapsarchitect Sara Cristina.

En misschien dat het nu ook wel een beetje beter gaat in het land: aldus tradingeconomics.com is het werkeloosheidspercentage in gedaald van 15,30% in het vierde kwartaal van 2013 naar 15,10% in het eerste kwartaal van 2014. In maart van 2014 was de werkeloosheid onder jongeren 36,30%, in april was dat 36,10%. Echter nog steeds aanzienlijk hoog. Veel studenten zijn daarom al op zoek gegaan naar hun geluk in andere landen als Brazilië.

Jeugd kan moeilijk werk krijgen en winkeliers kunnen moeilijk rondkomen. Portugal is daarom nu ook een van de goedkoopste landen om te leven. Ondertussen is de ‘cash for gold’ business booming in het land en vullen wijnboeren hun zakken. Drie architecten die niet aan werk konden komen zijn daarom een project gestart genaamd ‘The Worst Tours’, waarin zij laten zien hoe de stad is achter de historische façade.

Met deze tour gaan wij een dag na onze aankomst mee en hebben we een interview met deze drie architecten. Daarnaast hebben we een afspraak met Ryan Opaz, een Amerikaan die in Porto woont en het niet eens is met de benoeming van de stad als een spookstad. Twee van zijn zakenrelaties zullen ons ook te woord staan om hun mening te geven. Daarnaast spreken we Sara Cristina, een net-afgestudeerde landschapsarchitect die de geschiedenis van de vorming van Porto als spookstad weet te vertellen.

‘The Porto Crisis’

Als journalisten in wording houden wij van weinig les en veel praktijk. Het nieuws ligt nu eenmaal op straat. Dat geldt niet alleen voor onze uitvalsbasis Tilburg, waar onze school zich vestigt, maar ook voor steden in het buitenland. Daarom vertrekken wij, Philip Schotte (20) en Paul Heuts (18),  volgende week naar het buitenland. Het Buitenlandproject, een periode op onze school, verwacht van ons dat we een van onze journalistieke meesterwerkjes gaan maken, maar dan – hoe kan het ook anders – in het buitenland.

We vertrekken op woensdag 11 juni naar het pittoreske Porto. Strand, port, gekleurde huisjes en gastvrije mensen. Een waar toeristisch paradijs. In 2001 werd de stad uitgeroepen tot Cultuurstad van Europa. Wie zou daar nu niet willen wonen?

Het antwoord op die vraag is verrassend: een groeiende groep mensen vertrekt van Porto naar het platteland. Dat is opvallend, interessant: waarom vertrekken deze mensen? Wij gaan niet naar de Portugese havenstad om op het strand te genieten van een glas port. Wij gaan naar Porto om te onderzoeken of Porto eigenlijk nog wel leeft, of dat de stad langzaam veranderd in een spookstad.

Met onze hoofdvraag ‘Verandert Porto in een spookstad of niet?’ gaan wij proberen meer duidelijkheid te scheppen in de situatie rond deze snel veranderende stad.